5 dukát 1614, Gdaňsk

Wyjątkowej klasy donatywa gdańska Zygmunta III Wazy, należąca do najbardziej reprezentacyjnych i artystycznie wyrafinowanych emisji złotych w całym mennictwie polskim XVII wieku. Egzemplarz wybity w mennicy miejskiej w Gdańsku w 1614 roku według stempli autorstwa jednego z najwybitniejszych medalierów epoki, Samuela Ammona.
Donatywy gdańskie nie były monetą obiegową, lecz reprezentacyjnymi emisjami ceremonialnymi, przeznaczonymi na podarunki dyplomatyczne oraz wyróżnienia dla dostojników i gości miasta. W przypadku emisji Ammona znamienne jest również bicie egzemplarzy o podwyższonej wadze (nawet 6–8 dukatów) jako specjalnych darów.
Prezentowany typ odpowiada standardowi półportugała (5 dukatów), co czyni go jedną z najbardziej prestiżowych form złotego pieniądza reprezentacyjnego epoki.
Dzieło Samuela Ammona uznawane jest za jedno z najwybitniejszych osiągnięć medalierstwa północnoeuropejskiego XVII wieku. Artysta, działający w Gdańsku od 1613 roku, słynął z niezwykłej precyzji opracowania detalu, widocznej w subtelnej fakturze zbroi, bogactwie ornamentyki oraz realistycznym ujęciu portretu królewskiego.
Donatywa ta stanowi wyraźne odejście od schematycznych emisji wcześniejszych lat, reprezentując nowy poziom kunsztu artystycznego w mennictwie miejskim Gdańska.
Egzemplarze tego typu pojawiają się sporadycznie, najczęściej w kolekcjach o najwyższym poziomie, często o znakomitej proweniencji (m.in. dawne kolekcje arystokratyczne).
Donatywy gdańskie Zygmunta III Wazy stanowią szczytowe osiągnięcie złotego mennictwa miejskiego Rzeczypospolitej i są porównywane rangą do najwybitniejszych emisji europejskich tego okresu.
Oferowany egzemplarz wyróżnia się jakością detali. Awers z śladami nieinwazyjnych poprawek, ale nadal względnie naturalny w odbiorze, rewers znacznie lepszy, choć z śladami cyzelowania to z dużą ilością menniczego życia w formie mocnego połysku wpadającego fragmentarycznie w lustro. Moneta o przyjemnej dla oka prezencji, na żywo atrakcyjna i co ważne naturalna w odbiorze.
Opisywany typ należy do grupy najbardziej reprezentacyjnych emisji władcy, będąc jednocześnie jednym z najważniejszych numizmatów epoki Wazów, zarówno pod względem artystycznym, jak i historycznym.
Prestiżowa emisja wybita w złocie autorstwa Samuela Ammona, moneta do kolekcji nastawionych na wyjątkowej klasy numizmaty.
Awers: popiersie króla w prawo, w koronie, zbroi i płaszczu spiętym fibulą; na piersi widoczny Order Złotego Runa, przy ramieniu inicjały medaliera S.A. (Samuel Ammon)
SIGISMVNDVS III D G REX POLONIAE MAG DVX LIT RVS PRVSSIAE
Rewers: herb miasta Gdańska podtrzymywany przez dwa lwy, nad nim dekoracyjna kompozycja z gałązek palmowych i laurowych, pod tarczą inicjały S.A. oraz data 16–14, dodatkowo w ornamentyce inicjały F.B., nieznanego rytownika
EX AVRO SOLIDO CIVITAS GEDANENSIS FIERI F
Złoto, średnica 42 mm, waga 17.25 g
Polecamy
Rynek dukatów Polski Królewskiej pokazuje dziś wyraźną dysproporcję pomiędzy dostępnymi dukatami a emisjami reprezentacyjnymi. Klasyczne dukaty osiągają obecnie poziomy od kilkunastu do wysokich kilkudziesięciu tysięcy złotych, przy czym egzemplarze w stanach menniczych bez trudu przekraczają poziom 100 tysięcy złotych.
Jednocześnie obserwujemy, że rzadkość wielokrotności dukata wyceniana jest w sposób nieadekwatny względem notowań pojedynczych dukatów. W praktyce rynkowej zdarzają się sytuacje, w których kilka pojedynczych dukatów osiąga poziomy porównywalne lub nawet wyższe niż znacznie rzadsze emisje wielodukatowe, w tym donatywy.
Pokazuje to, że segment emisji reprezentacyjnych nadal nie jest w pełni wyceniony przez rynek, co przy ich rzadkości, znaczeniu historycznym oraz poziomie artystycznym może w kolejnych latach prowadzić do stopniowego domykania tej dysproporcji.
Mateusz Wójcicki